Di tích lịch sử văn hóa

Với lịch sử hình thành lâu đời, là nơi quần cư của nhiều dân tộc anh em, Bắc Giang đã hình thành nên những làng nghề cổ truyền vừa mang nét tiêu biểu của văn hóa Kinh Bắc, văn hóa vùng đồng bằng Sông Hồng vừa mang nét văn hóa của các dân tộc vùng trung du, miền núi Bắc Bộ.
Đình Xuân Đồng - điểm nhấn di sản trong hành trình khám phá văn hoá Kinh Bắc

Đình Xuân Đồng - điểm nhấn di sản trong hành trình khám phá văn hoá Kinh Bắc

06 Tháng 11, 2026

<p>Giữa kh&ocirc;ng gian văn h&oacute;a gi&agrave;u truyền thống của v&ugrave;ng đất Kinh Bắc, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng (phường Kinh Bắc, th&agrave;nh phố Bắc Ninh) l&agrave; điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử, kiến tr&uacute;c v&agrave; t&iacute;n ngưỡng d&acirc;n gian. Kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; nơi thờ phụng Th&agrave;nh ho&agrave;ng l&agrave;ng, ng&ocirc;i đ&igrave;nh c&ograve;n lưu giữ kho tư liệu H&aacute;n N&ocirc;m đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute; với 09 tấm bia đ&aacute; v&agrave; 07 đạo sắc phong c&oacute; ni&ecirc;n đại từ thời L&ecirc; trung hưng, T&acirc;y Sơn đến thời Nguyễn. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; n&eacute;t ri&ecirc;ng tạo n&ecirc;n sức hấp dẫn của ng&ocirc;i đ&igrave;nh, đưa du kh&aacute;ch đến gần hơn với những c&acirc;u chuyện lịch sử, t&iacute;n ngưỡng v&agrave; đời sống văn h&oacute;a của cộng đồng cư d&acirc;n Kinh Bắc xưa.</p><p><img src="https://dulichbacninh.gov.vn/uploads/dulichbacgiang/Bai-viet/2026/20261106105249_d387313fef01c62e.jpg" alt="" class="" /></p><p style="text-align: center;"><em>To&agrave;n cảnh ph&iacute;a trước đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng</em></p><p><strong>Kh&ocirc;ng gian t&iacute;n ngưỡng gắn với truyền thống tri &acirc;n tiền nh&acirc;n</strong></p><p>Được khởi dựng từ l&acirc;u đời, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng l&agrave; c&ocirc;ng tr&igrave;nh văn h&oacute;a, t&iacute;n ngưỡng c&oacute; vị tr&iacute; quan trọng trong đời sống tinh thần của nh&acirc;n d&acirc;n địa phương. Theo c&aacute;c tư liệu sắc phong, văn c&uacute;ng c&ograve;n lưu giữ tại di t&iacute;ch, đ&igrave;nh phụng thờ Đức Th&aacute;nh Tam Giang (Trương Hống, Trương H&aacute;t) - hai vị tướng c&oacute; c&ocirc;ng gi&uacute;p Triệu Việt Vương chống qu&acirc;n Lương v&agrave;o thế kỷ VI. Đ&acirc;y l&agrave; những nh&acirc;n vật được nh&acirc;n d&acirc;n nhiều l&agrave;ng, x&atilde; dọc lưu vực s&ocirc;ng Cầu, từ khu vực Ng&atilde; Ba X&agrave; đến Lục Đầu Giang t&ocirc;n thờ v&agrave; tưởng niệm. B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, đ&igrave;nh c&ograve;n thờ &ocirc;ng Đống Vinh - nh&acirc;n vật được truyền tụng c&oacute; c&ocirc;ng gi&uacute;p Hai B&agrave; Trưng chống qu&acirc;n H&aacute;n v&agrave;o đầu C&ocirc;ng nguy&ecirc;n.</p><p>Việc phụng thờ c&aacute;c vị thần, nh&acirc;n vật lịch sử thể hiện truyền thống t&ocirc;n vinh những người c&oacute; c&ocirc;ng với đất nước, đồng thời phản &aacute;nh đạo l&yacute; uống nước nhớ nguồn, l&ograve;ng biết ơn v&agrave; sự gắn kết cộng đồng được g&igrave;n giữ qua nhiều thế hệ.</p><p><strong>Dấu ấn kiến tr&uacute;c v&agrave; nghệ thuật trang tr&iacute; đ&igrave;nh l&agrave;ng truyền thống</strong></p><p>Mang những đặc trưng của kiến tr&uacute;c đ&igrave;nh l&agrave;ng truyền thống, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng g&acirc;y ấn tượng bởi sự kết hợp h&agrave;i h&ograve;a giữa cấu tr&uacute;c kiến tr&uacute;c, nghệ thuật chạm khắc v&agrave; hệ thống đồ thờ. C&aacute;c m&ocirc; t&iacute;p trang tr&iacute; quen thuộc trong mỹ thuật d&acirc;n gian như rồng, m&acirc;y cụm, hoa văn l&aacute; lật, hoa sen&hellip; được thể hiện tr&ecirc;n c&aacute;c cấu kiện kiến tr&uacute;c v&agrave; đồ thờ với những đường n&eacute;t, bố cục phong ph&uacute;.</p><p><img src="https://dulichbacninh.gov.vn/uploads/dulichbacgiang/Bai-viet/2026/Picture2.jpg" alt="" class="" /></p><p style="text-align: center;"><em>Bức cửa v&otilde;ng đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng</em></p><p>Đặc biệt, bức cửa v&otilde;ng c&ugrave;ng hệ thống ho&agrave;nh phi, c&acirc;u đối v&agrave; đồ thờ sơn son thếp v&agrave;ng g&oacute;p phần tạo n&ecirc;n vẻ đẹp trang nghi&ecirc;m, tinh tế cho kh&ocirc;ng gian thờ tự. Những h&igrave;nh tượng trang tr&iacute; kh&ocirc;ng chỉ l&agrave;m tăng gi&aacute; trị thẩm mỹ của ng&ocirc;i đ&igrave;nh m&agrave; c&ograve;n h&agrave;m chứa c&aacute;c quan niệm t&iacute;n ngưỡng, ước vọng về b&igrave;nh an, v&agrave; cuộc sống tốt đẹp của cư d&acirc;n l&agrave;ng x&atilde; xưa.</p><p><img src="https://dulichbacninh.gov.vn/uploads/dulichbacgiang/Bai-viet/2026/Picture3.jpg" alt="" class="" /></p><p style="text-align: center;"><em>B&agrave;i tr&iacute; ban thờ trong Hậu cung</em></p><p>Qua từng chi tiết kiến tr&uacute;c, du kh&aacute;ch c&oacute; thể cảm nhận phần n&agrave;o t&agrave;i hoa của những người thợ thủ c&ocirc;ng truyền thống cũng như quan niệm thẩm mỹ được gửi gắm trong kh&ocirc;ng gian văn h&oacute;a đ&igrave;nh l&agrave;ng v&ugrave;ng Kinh Bắc.</p><p><strong>Kho tư liệu H&aacute;n N&ocirc;m - n&eacute;t ri&ecirc;ng tạo sức hấp dẫn của đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng</strong></p><p>Nếu kiến tr&uacute;c v&agrave; nghệ thuật trang tr&iacute; tạo n&ecirc;n diện mạo của di t&iacute;ch th&igrave; hệ thống văn bia, sắc phong ch&iacute;nh l&agrave; những dấu t&iacute;ch đặc biệt gi&uacute;p đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng kể lại c&acirc;u chuyện lịch sử của m&igrave;nh. Trải qua nhiều thế hệ, ng&ocirc;i đ&igrave;nh vẫn bảo lưu được hệ thống di vật, cổ vật c&oacute; gi&aacute; trị lịch sử, văn h&oacute;a v&agrave; nghệ thuật như ngai thờ, sắc phong, bia đ&aacute;, cửa v&otilde;ng, ho&agrave;nh phi, c&acirc;u đối... Trong đ&oacute;, một số hiện vật c&oacute; ni&ecirc;n đại từ thời T&acirc;y Sơn (thế kỷ XVIII) v&agrave; thời Nguyễn (thế kỷ XIX - XX).</p><p>Điểm đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute; l&agrave; ng&ocirc;i đ&igrave;nh hiện c&ograve;n lưu giữ 09 tấm bia đ&aacute; c&oacute; ni&ecirc;n đại từ thời L&ecirc; trung hưng đến thời Nguyễn. Trong số đ&oacute; c&oacute; 02 bia tứ diện thời L&ecirc; trung hưng; 01 bia ni&ecirc;n hiệu Ch&iacute;nh H&ograve;a năm thứ 22 (1701); 01 bia ni&ecirc;n hiệu Vĩnh Thịnh năm thứ 10 (1714); 02 bia ni&ecirc;n hiệu Cảnh Hưng năm thứ 10 (1749) v&agrave; năm thứ 12 (1751); 01 bia ni&ecirc;n hiệu Tự Đức năm thứ 26 (1873) v&agrave; 01 bia ni&ecirc;n hiệu Bảo Đại năm thứ 3 (1928)&hellip;</p><p><img src="https://dulichbacninh.gov.vn/uploads/dulichbacgiang/Bai-viet/2026/Picture4-1.png" alt="" class="" style="display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;" /></p><p style="text-align: center;"><em>Bia đ&aacute; ni&ecirc;n hiệu Ch&iacute;nh H&ograve;a thứ 22 (1701)</em></p><p>Mỗi tấm bia l&agrave; một trang sử được lưu giữ bằng văn tự tr&ecirc;n đ&aacute;. Nội dung văn bia ghi ch&eacute;p về việc lập Hậu thần, c&ocirc;ng đức tiền của v&agrave; c&aacute;c hoạt động tu sửa đ&igrave;nh, qua đ&oacute; phản &aacute;nh sự đ&oacute;ng g&oacute;p của c&aacute;c c&aacute; nh&acirc;n, d&ograve;ng họ v&agrave; cộng đồng trong qu&aacute; tr&igrave;nh x&acirc;y dựng, tr&ugrave;ng tu kh&ocirc;ng gian thờ tự của l&agrave;ng. Đặc biệt, những tấm bia c&oacute; ni&ecirc;n đại từ đầu thế kỷ XVIII như bia Ch&iacute;nh H&ograve;a năm thứ 22 (1701), Vĩnh Thịnh năm thứ 10 (1714) l&agrave; những dấu mốc tư liệu c&oacute; &yacute; nghĩa, g&oacute;p phần l&agrave;m s&aacute;ng tỏ lịch sử tồn tại v&agrave; ph&aacute;t triển của di t&iacute;ch.</p><p>C&ugrave;ng với hệ thống bia đ&aacute;, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng c&ograve;n bảo lưu 07 đạo sắc phong, trong đ&oacute; c&oacute; 01 đạo sắc thời T&acirc;y Sơn ni&ecirc;n hiệu Quang Trung năm thứ 5 (1792); 04 đạo sắc thời Nguyễn v&agrave;o c&aacute;c năm Th&agrave;nh Th&aacute;i thứ 1 (1889), Duy T&acirc;n thứ 3 (1909), Khải Định thứ 9 (1924).</p><p><img src="https://dulichbacninh.gov.vn/uploads/dulichbacgiang/Bai-viet/2026/Picture5.png" alt="" class="" /></p><p style="text-align: center;"><em>Sắc phong ni&ecirc;n hiệu Quang Trung thứ 5 (1792)</em></p><p>C&aacute;c đạo sắc phong l&agrave; những văn bản c&oacute; gi&aacute; trị đặc biệt, ghi nhận sự t&ocirc;n vinh, ban phong của c&aacute;c triều đại đối với c&aacute;c vị Th&agrave;nh ho&agrave;ng l&agrave;ng, đồng thời phản &aacute;nh t&iacute;nh li&ecirc;n tục của t&iacute;n ngưỡng thờ Th&agrave;nh ho&agrave;ng trong đời sống văn h&oacute;a l&agrave;ng x&atilde;. Sự hiện diện của sắc phong thời T&acirc;y Sơn v&agrave; thời Nguyễn tại c&ugrave;ng một di t&iacute;ch cho thấy chiều s&acirc;u lịch sử của hoạt động thờ phụng, cũng như qu&aacute; tr&igrave;nh tiếp nối, g&igrave;n giữ t&iacute;n ngưỡng truyền thống qua những biến đổi của thời đại.</p><p>Kh&ocirc;ng chỉ c&oacute; gi&aacute; trị về mặt lịch sử, 09 tấm bia đ&aacute; v&agrave; 07 đạo sắc phong c&ograve;n tạo n&ecirc;n n&eacute;t đặc sắc ri&ecirc;ng cho đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng trong hệ thống di t&iacute;ch v&ugrave;ng Kinh Bắc. Đ&acirc;y l&agrave; nguồn tư liệu qu&yacute; để những người y&ecirc;u th&iacute;ch lịch sử, văn h&oacute;a v&agrave; di sản t&igrave;m hiểu về nh&acirc;n vật được thờ, phong tục lập Hậu thần, hoạt động c&ocirc;ng đức, tổ chức cộng đồng v&agrave; nghệ thuật văn tự qua c&aacute;c thời kỳ. Với du kh&aacute;ch, h&agrave;nh tr&igrave;nh kh&aacute;m ph&aacute; ng&ocirc;i đ&igrave;nh v&igrave; thế kh&ocirc;ng chỉ dừng lại ở việc chi&ecirc;m ngưỡng một c&ocirc;ng tr&igrave;nh kiến tr&uacute;c cổ m&agrave; c&ograve;n l&agrave; cơ hội đọc những c&acirc;u chuyện về l&agrave;ng qu&ecirc; xưa qua từng tấm bia, đạo sắc được lưu giữ tại di t&iacute;ch.</p><p>B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, hệ thống ho&agrave;nh phi, c&acirc;u đối, văn c&uacute;ng v&agrave; c&aacute;c tư liệu li&ecirc;n quan tiếp tục bổ sung những th&ocirc;ng tin c&oacute; gi&aacute; trị về lịch sử thờ tự, nghi lễ v&agrave; phong tục truyền thống của địa phương. Tất cả hợp th&agrave;nh một kh&ocirc;ng gian di sản gi&agrave;u chiều s&acirc;u, nơi những dấu t&iacute;ch vật chất g&oacute;p phần kết nối qu&aacute; khứ với đời sống h&ocirc;m nay.</p><p><strong>Lễ hội truyền thống - Sức sống di sản trong đời sống cộng đồng</strong></p><p>Kh&ocirc;ng chỉ hấp dẫn bởi kiến tr&uacute;c v&agrave; kho tư liệu H&aacute;n N&ocirc;m, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng c&ograve;n l&agrave; nơi duy tr&igrave; những sinh hoạt t&iacute;n ngưỡng gắn b&oacute; mật thiết với đời sống nh&acirc;n d&acirc;n. Hằng năm, lễ hội truyền thống của đ&igrave;nh được tổ chức v&agrave;o c&aacute;c ng&agrave;y 19, 20, 21 th&aacute;ng Gi&ecirc;ng v&agrave; ng&agrave;y m&ugrave;ng 9 th&aacute;ng T&aacute;m &acirc;m lịch. Đ&acirc;y l&agrave; dịp để nh&acirc;n d&acirc;n địa phương th&agrave;nh k&iacute;nh tưởng nhớ c&aacute;c vị Th&agrave;nh ho&agrave;ng được thờ phụng, đồng thời gặp gỡ, giao lưu v&agrave; c&ugrave;ng g&igrave;n giữ những phong tục, nghi lễ truyền thống. Lễ hội g&oacute;p phần duy tr&igrave; sự gắn kết cộng đồng, bồi đắp niềm tự h&agrave;o về lịch sử, văn h&oacute;a qu&ecirc; hương v&agrave; tạo n&ecirc;n sức sống cho di t&iacute;ch trong đời sống cộng đồng.</p><p><strong>Từ đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng kết nối h&agrave;nh tr&igrave;nh kh&aacute;m ph&aacute; di sản Kinh Bắc</strong></p><p>Tọa lạc tại phường Kinh Bắc - v&ugrave;ng đất gi&agrave;u truyền thống lịch sử - văn h&oacute;a, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng c&oacute; điều kiện để trở th&agrave;nh một điểm dừng ch&acirc;n trong h&agrave;nh tr&igrave;nh kh&aacute;m ph&aacute; di sản của du kh&aacute;ch khi đến với Bắc Ninh. Từ đ&acirc;y, du kh&aacute;ch c&oacute; thể kết nối chuyến tham quan với kh&ocirc;ng gian văn h&oacute;a Quan họ tại khu Vi&ecirc;m X&aacute; (l&agrave;ng Diềm), t&igrave;m hiểu đ&igrave;nh l&agrave;ng Diềm - một kh&ocirc;ng gian sinh hoạt văn h&oacute;a truyền thống gắn với lịch sử d&acirc;n ca Quan họ; tham quan Đền C&ugrave;ng - Giếng Ngọc, nơi lưu giữ những c&acirc;u chuyện t&iacute;n ngưỡng d&acirc;n gian đặc sắc của cộng đồng; hoặc t&igrave;m hiểu, thưởng thức nghệ thuật d&acirc;n ca Quan họ tại Nh&agrave; h&aacute;t D&acirc;n ca Quan họ Bắc Ninh.</p><p>Nếu đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng đưa du kh&aacute;ch đến với những c&acirc;u chuyện lịch sử được lưu giữ qua văn bia, sắc phong v&agrave; t&iacute;n ngưỡng thờ Th&agrave;nh ho&agrave;ng th&igrave; kh&ocirc;ng gian l&agrave;ng Diềm lại mở ra những trải nghiệm về di sản văn h&oacute;a phi vật thể, về phong tục, tập qu&aacute;n v&agrave; nghệ thuật h&aacute;t Quan họ - di sản văn h&oacute;a phi vật thể đại diện của nh&acirc;n loại. Sự kết nối giữa c&aacute;c điểm đến n&agrave;y g&oacute;p phần tạo n&ecirc;n h&agrave;nh tr&igrave;nh kh&aacute;m ph&aacute; đa dạng, từ di sản kiến tr&uacute;c, tư liệu lịch sử đến đời sống văn h&oacute;a v&agrave; nghệ thuật d&acirc;n gian đặc trưng của v&ugrave;ng Kinh Bắc.</p><p>Với những gi&aacute; trị lịch sử, kiến tr&uacute;c, nghệ thuật v&agrave; t&iacute;n ngưỡng được bảo lưu qua nhiều thế hệ, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; một c&ocirc;ng tr&igrave;nh thờ tự của cộng đồng m&agrave; c&ograve;n l&agrave; một địa chỉ văn h&oacute;a c&oacute; sức gợi mở đối với những người y&ecirc;u th&iacute;ch kh&aacute;m ph&aacute; di sản. Đặc biệt, hệ thống tư liệu H&aacute;n N&ocirc;m l&agrave; những dấu ấn ri&ecirc;ng, g&oacute;p phần l&agrave;m n&ecirc;n chiều s&acirc;u v&agrave; bản sắc của di t&iacute;ch trong bức tranh văn h&oacute;a đa dạng của Bắc Ninh.</p><p>Trong h&agrave;nh tr&igrave;nh kh&aacute;m ph&aacute; v&ugrave;ng đất Kinh Bắc - nơi hội tụ những di sản văn h&oacute;a đặc sắc, đ&igrave;nh Xu&acirc;n Đồng l&agrave; điểm dừng ch&acirc;n gi&agrave;u &yacute; nghĩa, g&oacute;p phần l&agrave;m s&acirc;u sắc th&ecirc;m trải nghiệm của du kh&aacute;ch về lịch sử, con người v&agrave; truyền thống văn h&oacute;a Bắc Ninh. G&igrave;n giữ v&agrave; ph&aacute;t huy gi&aacute; trị di t&iacute;ch cũng ch&iacute;nh l&agrave; c&aacute;ch để những di sản của cha &ocirc;ng tiếp tục hiện diện, lan tỏa v&agrave; trở th&agrave;nh nguồn lực văn h&oacute;a cho ph&aacute;t triển du lịch bền vững của địa phương.</p><p style="text-align: right;"><strong>Hường Ng&ocirc;</strong></p>
Đền Tam Phủ

28 Tháng 8, 2026

Đền Tam Phủ