Đình Xuân Đồng - điểm nhấn di sản trong hành trình khám phá văn hoá Kinh Bắc

06 Tháng 11, 2026 | Di tích lịch sử văn hóa

Giữa không gian văn hóa giàu truyền thống của vùng đất Kinh Bắc, đình Xuân Đồng (phường Kinh Bắc, thành phố Bắc Ninh) là điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng dân gian. Không chỉ là nơi thờ phụng Thành hoàng làng, ngôi đình còn lưu giữ kho tư liệu Hán Nôm đáng chú ý với 09 tấm bia đá và 07 đạo sắc phong có niên đại từ thời Lê trung hưng, Tây Sơn đến thời Nguyễn. Đây chính là nét riêng tạo nên sức hấp dẫn của ngôi đình, đưa du khách đến gần hơn với những câu chuyện lịch sử, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân Kinh Bắc xưa.

Toàn cảnh phía trước đình Xuân Đồng

Không gian tín ngưỡng gắn với truyền thống tri ân tiền nhân

Được khởi dựng từ lâu đời, đình Xuân Đồng là công trình văn hóa, tín ngưỡng có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương. Theo các tư liệu sắc phong, văn cúng còn lưu giữ tại di tích, đình phụng thờ Đức Thánh Tam Giang (Trương Hống, Trương Hát) - hai vị tướng có công giúp Triệu Việt Vương chống quân Lương vào thế kỷ VI. Đây là những nhân vật được nhân dân nhiều làng, xã dọc lưu vực sông Cầu, từ khu vực Ngã Ba Xà đến Lục Đầu Giang tôn thờ và tưởng niệm. Bên cạnh đó, đình còn thờ ông Đống Vinh - nhân vật được truyền tụng có công giúp Hai Bà Trưng chống quân Hán vào đầu Công nguyên.

Việc phụng thờ các vị thần, nhân vật lịch sử thể hiện truyền thống tôn vinh những người có công với đất nước, đồng thời phản ánh đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn và sự gắn kết cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Dấu ấn kiến trúc và nghệ thuật trang trí đình làng truyền thống

Mang những đặc trưng của kiến trúc đình làng truyền thống, đình Xuân Đồng gây ấn tượng bởi sự kết hợp hài hòa giữa cấu trúc kiến trúc, nghệ thuật chạm khắc và hệ thống đồ thờ. Các mô típ trang trí quen thuộc trong mỹ thuật dân gian như rồng, mây cụm, hoa văn lá lật, hoa sen… được thể hiện trên các cấu kiện kiến trúc và đồ thờ với những đường nét, bố cục phong phú.

Bức cửa võng đình Xuân Đồng

Đặc biệt, bức cửa võng cùng hệ thống hoành phi, câu đối và đồ thờ sơn son thếp vàng góp phần tạo nên vẻ đẹp trang nghiêm, tinh tế cho không gian thờ tự. Những hình tượng trang trí không chỉ làm tăng giá trị thẩm mỹ của ngôi đình mà còn hàm chứa các quan niệm tín ngưỡng, ước vọng về bình an, và cuộc sống tốt đẹp của cư dân làng xã xưa.

Bài trí ban thờ trong Hậu cung

Qua từng chi tiết kiến trúc, du khách có thể cảm nhận phần nào tài hoa của những người thợ thủ công truyền thống cũng như quan niệm thẩm mỹ được gửi gắm trong không gian văn hóa đình làng vùng Kinh Bắc.

Kho tư liệu Hán Nôm - nét riêng tạo sức hấp dẫn của đình Xuân Đồng

Nếu kiến trúc và nghệ thuật trang trí tạo nên diện mạo của di tích thì hệ thống văn bia, sắc phong chính là những dấu tích đặc biệt giúp đình Xuân Đồng kể lại câu chuyện lịch sử của mình. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình vẫn bảo lưu được hệ thống di vật, cổ vật có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật như ngai thờ, sắc phong, bia đá, cửa võng, hoành phi, câu đối... Trong đó, một số hiện vật có niên đại từ thời Tây Sơn (thế kỷ XVIII) và thời Nguyễn (thế kỷ XIX - XX).

Điểm đáng chú ý là ngôi đình hiện còn lưu giữ 09 tấm bia đá có niên đại từ thời Lê trung hưng đến thời Nguyễn. Trong số đó có 02 bia tứ diện thời Lê trung hưng; 01 bia niên hiệu Chính Hòa năm thứ 22 (1701); 01 bia niên hiệu Vĩnh Thịnh năm thứ 10 (1714); 02 bia niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 10 (1749) và năm thứ 12 (1751); 01 bia niên hiệu Tự Đức năm thứ 26 (1873) và 01 bia niên hiệu Bảo Đại năm thứ 3 (1928)…

Bia đá niên hiệu Chính Hòa thứ 22 (1701)

Mỗi tấm bia là một trang sử được lưu giữ bằng văn tự trên đá. Nội dung văn bia ghi chép về việc lập Hậu thần, công đức tiền của và các hoạt động tu sửa đình, qua đó phản ánh sự đóng góp của các cá nhân, dòng họ và cộng đồng trong quá trình xây dựng, trùng tu không gian thờ tự của làng. Đặc biệt, những tấm bia có niên đại từ đầu thế kỷ XVIII như bia Chính Hòa năm thứ 22 (1701), Vĩnh Thịnh năm thứ 10 (1714) là những dấu mốc tư liệu có ý nghĩa, góp phần làm sáng tỏ lịch sử tồn tại và phát triển của di tích.

Cùng với hệ thống bia đá, đình Xuân Đồng còn bảo lưu 07 đạo sắc phong, trong đó có 01 đạo sắc thời Tây Sơn niên hiệu Quang Trung năm thứ 5 (1792); 04 đạo sắc thời Nguyễn vào các năm Thành Thái thứ 1 (1889), Duy Tân thứ 3 (1909), Khải Định thứ 9 (1924).

Sắc phong niên hiệu Quang Trung thứ 5 (1792)

Các đạo sắc phong là những văn bản có giá trị đặc biệt, ghi nhận sự tôn vinh, ban phong của các triều đại đối với các vị Thành hoàng làng, đồng thời phản ánh tính liên tục của tín ngưỡng thờ Thành hoàng trong đời sống văn hóa làng xã. Sự hiện diện của sắc phong thời Tây Sơn và thời Nguyễn tại cùng một di tích cho thấy chiều sâu lịch sử của hoạt động thờ phụng, cũng như quá trình tiếp nối, gìn giữ tín ngưỡng truyền thống qua những biến đổi của thời đại.

Không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, 09 tấm bia đá và 07 đạo sắc phong còn tạo nên nét đặc sắc riêng cho đình Xuân Đồng trong hệ thống di tích vùng Kinh Bắc. Đây là nguồn tư liệu quý để những người yêu thích lịch sử, văn hóa và di sản tìm hiểu về nhân vật được thờ, phong tục lập Hậu thần, hoạt động công đức, tổ chức cộng đồng và nghệ thuật văn tự qua các thời kỳ. Với du khách, hành trình khám phá ngôi đình vì thế không chỉ dừng lại ở việc chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc cổ mà còn là cơ hội đọc những câu chuyện về làng quê xưa qua từng tấm bia, đạo sắc được lưu giữ tại di tích.

Bên cạnh đó, hệ thống hoành phi, câu đối, văn cúng và các tư liệu liên quan tiếp tục bổ sung những thông tin có giá trị về lịch sử thờ tự, nghi lễ và phong tục truyền thống của địa phương. Tất cả hợp thành một không gian di sản giàu chiều sâu, nơi những dấu tích vật chất góp phần kết nối quá khứ với đời sống hôm nay.

Lễ hội truyền thống - Sức sống di sản trong đời sống cộng đồng

Không chỉ hấp dẫn bởi kiến trúc và kho tư liệu Hán Nôm, đình Xuân Đồng còn là nơi duy trì những sinh hoạt tín ngưỡng gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân. Hằng năm, lễ hội truyền thống của đình được tổ chức vào các ngày 19, 20, 21 tháng Giêng và ngày mùng 9 tháng Tám âm lịch. Đây là dịp để nhân dân địa phương thành kính tưởng nhớ các vị Thành hoàng được thờ phụng, đồng thời gặp gỡ, giao lưu và cùng gìn giữ những phong tục, nghi lễ truyền thống. Lễ hội góp phần duy trì sự gắn kết cộng đồng, bồi đắp niềm tự hào về lịch sử, văn hóa quê hương và tạo nên sức sống cho di tích trong đời sống cộng đồng.

Từ đình Xuân Đồng kết nối hành trình khám phá di sản Kinh Bắc

Tọa lạc tại phường Kinh Bắc - vùng đất giàu truyền thống lịch sử - văn hóa, đình Xuân Đồng có điều kiện để trở thành một điểm dừng chân trong hành trình khám phá di sản của du khách khi đến với Bắc Ninh. Từ đây, du khách có thể kết nối chuyến tham quan với không gian văn hóa Quan họ tại khu Viêm Xá (làng Diềm), tìm hiểu đình làng Diềm - một không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống gắn với lịch sử dân ca Quan họ; tham quan Đền Cùng - Giếng Ngọc, nơi lưu giữ những câu chuyện tín ngưỡng dân gian đặc sắc của cộng đồng; hoặc tìm hiểu, thưởng thức nghệ thuật dân ca Quan họ tại Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Nếu đình Xuân Đồng đưa du khách đến với những câu chuyện lịch sử được lưu giữ qua văn bia, sắc phong và tín ngưỡng thờ Thành hoàng thì không gian làng Diềm lại mở ra những trải nghiệm về di sản văn hóa phi vật thể, về phong tục, tập quán và nghệ thuật hát Quan họ - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sự kết nối giữa các điểm đến này góp phần tạo nên hành trình khám phá đa dạng, từ di sản kiến trúc, tư liệu lịch sử đến đời sống văn hóa và nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Kinh Bắc.

Với những giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng được bảo lưu qua nhiều thế hệ, đình Xuân Đồng không chỉ là một công trình thờ tự của cộng đồng mà còn là một địa chỉ văn hóa có sức gợi mở đối với những người yêu thích khám phá di sản. Đặc biệt, hệ thống tư liệu Hán Nôm là những dấu ấn riêng, góp phần làm nên chiều sâu và bản sắc của di tích trong bức tranh văn hóa đa dạng của Bắc Ninh.

Trong hành trình khám phá vùng đất Kinh Bắc - nơi hội tụ những di sản văn hóa đặc sắc, đình Xuân Đồng là điểm dừng chân giàu ý nghĩa, góp phần làm sâu sắc thêm trải nghiệm của du khách về lịch sử, con người và truyền thống văn hóa Bắc Ninh. Gìn giữ và phát huy giá trị di tích cũng chính là cách để những di sản của cha ông tiếp tục hiện diện, lan tỏa và trở thành nguồn lực văn hóa cho phát triển du lịch bền vững của địa phương.

Hường Ngô

Đình Xuân Đồng - điểm nhấn di sản trong hành trình khám phá văn hoá Kinh Bắc
0 Bình luận

Loading...