Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP tại Bắc Ninh

Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP là giải pháp chiến lược giúp nâng cao giá trị kinh tế nông thôn, mang vai trò đại sứ văn hóa và tạo đầu ra bền vững cho đặc sản địa phương. Tại Bắc Ninh phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP là hướng đi có tính chiến lược mang lại lợi ích kép cho Bắc Ninh. Sự kết hợp này vừa nâng tầm giá trị văn hoá, đặc sản bản địa, vừa thúc đẩy kinh tế nông thôn theo hướng xanh và bền vững.

Bắc Ninh đang sở hữu một hệ sinh thái du lịch phong phú trong không gian hành chính của vùng đất Kinh Bắc xưa. Với không gian du lịch tâm linh, làng nghề và lễ hội cộng hưởng cùng không gian du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng trong cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp hùng vĩ tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, khu du lịch sinh thái Suối Mỡ, hồ Khuôn Thần, hồ Cấm Sơn…và các vùng chuyên canh cây ăn quả tại các địa bàn trung du miền núi từ Lục Nam, Lục Ngạn đến Tân Yên, Yên Thế…Trong không gian đó, kho tàng mật độ di tích và di sản văn hóa phi vật thể đậm đặc. Sự kết hợp giữa dân ca Quan họ Bắc Ninh với các loại hình nghệ thuật như Ca trù, hát Then và hơn 1.400 lễ hội, gần 1.450 di tích lịch sử văn hóa. Cùng nững loại hình di sản văn hoá, phong tục của các tộc người bản địa, hệ thống di tích dày đặc cùng các làng nghề, hệ sinh thái thiên nhiên đa dạng…là nền tảng sẵn có để khai thác, xây dựng và phát triển những sản phẩm du lịch đặc trưng, phong phú, đáp ứng trong định vị sản phẩm du lịch.

Mặt khác, sau sáp nhập, Bắc Ninh trở thành một trong những địa phương có số lượng sản phẩm OCOP phong phú hàng đầu cả nước. Bắc Ninh vừa thừa hưởng toàn bộ các sản phẩm thế mạnh nông nghiệp từ vùng Bắc Giang cũ như Mỳ Chũ Lục Ngạn, Vải thiều Lục Ngạn Hồng Xuân (5 sao), các sản phẩm từ sâm nam núi Dành, chè bản Ven… kết hợp với các sản phẩm làng nghề lâu đời của Bắc Ninh cũ như Gốm Phù Lãng, Tranh dân gian Đông Hồ, Đồng Đại Bái, Gỗ Phù Khê, Đồng Kỵ... Tính đến tháng 6 năm 2026, Bắc Ninh có tổng cộng 722 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Toàn tỉnh hiện duy trì 56 sản phẩm nông sản chủ lực, tiềm năng cùng nhiều nhóm thực phẩm truyền thống, thủ công mỹ nghệ…

Hiện tại, ngoài việc khai thác các tài nguyên vốn có của hệ thống di tích, tài nguyên thiên nhiên, Bắc Ninh đã và đang đẩy mạnh việc khai thác các sản phẩm OCOP để phục vụ các hoạt động du lịch. Bắc Ninh đã công nhận các sản phẩm OCOP dịch vụ du lịch cộng đồng và sinh thái tiêu biểu như điểm du lịch Bản Ven, điểm du lịch sinh thái Bầu Tiên, Đồng Dao. Thực hiện các đề án xây dựng thí điểm OCOP gắn với du lịch cộng đồng tại các địa danh tiêu biểu như: Làng gốm Phù Lãng, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ hay làng Quan họ cổ Viêm Xá - làng Diềm. Du khách đến những điểm du lịch này không chỉ tham quan danh lam thắng cảnh, di tích mà còn được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm gốm, in tranh dân gian hay thưởng thức dân ca Quan họ kết hợp trải nghiệm hoạt động làm nông dân thu hoạch trái cây, hái chè, thưởng thức các đăc sản ẩm thực địa phương. Các đặc sản nổi tiếng đạt tiêu chuẩn OCOP như vải thiều Lục Ngạn, mỳ Chũ, gà đồi Yên Thế, mật ong Tây Yên Tử, thuốc lá của người Dao, chè bản ven, sâm núi Dành, chè hoa vàng…đều đã được đưa trực tiếp vào các tour trải nghiệm hoặc được bày bán tại các điểm du lịch nhằm quảng bá thương hiệu sản phẩm đồng thời giúp du khách mua sắm trực tiếp làm quà.

Ảnh Nguyễn Thuý

Tuy Bắc Ninh đã có nhiều nỗ lực để kết nối phát triển du lịch với đẩy mạnh sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP, nâng cao giá trị kinh tế cho địa phương song hiện vẫn còn những tồn tại hạn chế nhất định. Sự kết hợp giữa các chủ thể sản xuất OCOP, doanh nghiệp lữ hành và các điểm đến du lịch đôi khi còn rời rạc, chưa hình thành được nhiều tour tuyến khép kín mang lại doanh thu bền vững và chưa tạo chuỗi tour trải nghiệm. Hạ tầng đón khách như bãi đỗ xe, trung tâm trưng bày OCOP đạt chuẩn tại các điểm sản xuất nông nghiệp, làng nghề còn thiếu và chưa đồng bộ. Thương hiệu và những câu chuyện sản phẩm chưa thực sự đủ hấp dẫn để biến sản phẩm OCOP thành "đại sứ du lịch" thu hút du khách du khách. Số lượng, mẫu mã sản phẩm OCOP thực sự chuyên biệt phục vụ riêng cho thị trường du lịch  còn khá ít và đơn giản. Đội ngũ nhân lực làm du lịch cộng đồng phần lớn là người dân địa phương chưa được trang bị các kỹ năng phục vụ khách du lịch nên thiếu tính chuyên nghiệp và chưa để lại được ấn tượng cho khách du lịch.

Bắc Ninh xác định, phát triển du lịch gắn với việc đẩy mạnh sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP là hướng đi mang lại "lợi ích kép" cho khu vực nông thôn: vừa nâng tầm giá trị sản phẩm OCOP, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vừa góp phần phục hồi, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tri thức bản địa; đồng thời đáp ứng xu hướng du lịch xanh, bền vững và mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Thực tế cho thấy, du lịch đang trở thành “cầu nối” quan trọng để quảng bá và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP. Với hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm, Bắc Ninh có lợi thế lớn để đưa sản phẩm OCOP tiếp cận trực tiếp với thị trường tiêu dùng rộng mở. Tại các khu, điểm du lịch như Tây Yên Tử, Suối Mỡ, khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám hay điểm du lịch đền Đô, làng nghề Phù Lãng, khu bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ… du khách không chỉ tham quan di tích, danh lam thắng cảnh mà còn được trải nghiệm không gian văn hóa làng nghề, thưởng thức ẩm thực đặc trưng và tìm hiểu quy trình tạo ra các sản phẩm truyền thống. Chính sự kết hợp này đã gia tăng chiều sâu trải nghiệm cho du lịch, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho các sản phẩm OCOP.

Tại nhiều sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch, các hội chợ xúc tiến du lịch của Bắc Ninh cũng đã chú trọng không gian quảng bá hiệu quả cho sản phẩm OCOP. Các gian hàng không chỉ là nơi giới thiệu sản phẩm mà được tổ chức như những không gian trải nghiệm, nghe kể câu chuyện về làng nghề, vùng nguyên liệu và hành trình tạo nên sản phẩm. Điều đó đã góp phần tạo cảm xúc, tăng tính nhận diện thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Có thể thấy, mối liên kết giữa du lịch và sản phẩm OCOP đang từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín: du lịch thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm, còn sản phẩm OCOP lại làm giàu thêm bản sắc và sức hấp dẫn của điểm đến.

Trong đề án phát triển tổng thể du lịch giai đoạn 2026 - 2030, Bắc Ninh xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển du lịch gắn với OCOP theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và giàu bản sắc. Hỗ trợ phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề, nông nghiệp sinh thái, di sản văn hóa và sản phẩm OCOP nhằm tạo sinh kế bền vững, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, tỉnh cũng chú trọng hỗ trợ chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ trong quảng bá sản phẩm, phát triển du lịch thông minh và thương mại điện tử. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục định hướng phát triển các sản phẩm du lịch nông thôn mang đậm dấu ấn tuyến du lịch kết nối "Di sản văn hóa - Làng nghề - Sinh thái nông nghiệp “; chú trọng xây dựng các tour du lịch gắn với làng nghề, du lịch trải nghiệm “một ngày làm nghệ nhân”,  “một ngày làm nông dân”, du lịch nông nghiệp xanh, du lịch cộng đồng và nghỉ dưỡng. Cùng với đó là việc bảo tồn cảnh quan, giữ gìn không gian văn hóa và phát huy tri thức bản địa như một nguồn tài nguyên mềm để nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Bắc Ninh.

Có thể khẳng định, phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP không chỉ là giải pháp thúc đẩy kinh tế nông thôn mà còn là giải pháp hiệu quả để bảo tồn văn hóa truyền thống, gìn giữ làng nghề, nâng cao giá trị di sản và lan tỏa hình ảnh vùng đất, con người Bắc Ninh. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với xu thế du lịch hiện đại - nơi du khách không chỉ tìm kiếm cảnh đẹp mà còn mong muốn được trải nghiệm văn hóa, cảm nhận đời sống bản địa và mang về những giá trị đặc trưng của những vùng đất mà mình đã đi qua./.

                                                                                                       Hà Yến